سرزمین ما ایران

همانطور که گفته شد ایرانیان در زمان زردشت هرگز آتش را نپرستیده اند و همواره یکتا پرست بوده اند ؛ جهت روشنتر شدن این مطلب لازم می دانم قسمت کوتاهی از کتاب نور ، آتش ، آتشكده در كيش زرتشت نوشته دکتر موبد جهانگير اوشيدری را مطرح کنم :

زرتشتيان آتش پرست نبودند

آنچه كه در اين نوشتار آمده ، چكيده نكاتي است كه به هنگام‌هاي گوناگون نوشته شده

براي بسياري از مردم اين پرسش مطرح است كه چرا زرتشتيان به هنگام نماز و نيايش رو به فروغ و روشنايي مي‌كنند ؟

ستايشي كه اشوزرتشت دربرابر نور و فروغ ايزدي بجا مي‌آورد ، نه از ترس و واهمه است و نه براي نياز و پاداش ، پيامبر از روي دوستداري و دلدادگي به نيايش برمي‌خيزد

نماز او گونه‌اي درون‌نگري و خروش شادمانيست . نه از ترس وعذاب خداوند

اگر زرتشتيان رو به سوي نور دارند ، براي نزديك شدن به اهورامزدا ، پروردگار و آفريننده كل است كه خود سرچشمه همه نورها است.
در بعضي جاها زرتشتيان را آتش پرست خطاب كرده اند . در مورد واژه پرست نكته اي قابل ذكر است . پرست و پرستيدن از لحاظ معنايي به صورت نگهدارنده و پاسباني كننده نيز امده است . همچنان كه واژه پرستار اشاره به شخصي دارد كه از بيمار نگاهداري مي‌كند . پس پرستش تنها به معني عبادت نيست .

در حالي كه تازيان بعد از حمله به ايران آن را اينگونه جاي دادند.
و زرتشتيان كه خدا پرست بودند را آتش پرست ناميدند.
اگر اين درست است،،پس بايدگفت كه مسلمانان نيز خشت وگل را ميپرستند، چرا كه رو به سوي بتكده اي قديمي به نام "كعبه" نماز ميگذارند. كعبه اي كه در آن زمان بزرگترين اثر معماري اعراب چادر نشين بود.

كما اين كه اين مطلب را " فردوسي بزرگ" در شاهنامه به زيبايي بيان ميكند:
نيا را همي بود آيين و كيش ---- پرستيدن ايزدي بود پيش

نگويي كه آتش پرستان بُدند ----- پرستندهء پاك يزدان بُدند

در آنگه بُدي آتش خوب رنگ ---- چو بر تازيان را ست مهراب سنگ

زرتشتيان چون آتش را كه نوراني است ، به خاطر نور آن مقدس مي‌دارند و اين است كه نور قبله زرتشتيان است

پس جايي كه آتش بر افروخته شده است بدان سو نيز نماز را به‌جاي مي‌آورند .

آتشي كه در آتشكده‌ها ، دَرِ مهر ها ، آدريان‌ها و آتش بهرام‌ها ، چه در ايران و چه در هند و پاكستان فروزان است ، يادگاري از فرهنگ و تمدن چندين هزار ساله است كه نياكان ما ، با همه ناملايمات روزگار ، آنها را تا به امروز فروزان نگهداشته‌اند ، براي نمونه آتشي كه در آتش

بهرام « اودوادا » در حدود 100 كيلومتري بمبئي روشن است و ايرانشاه ناميده مي‌شود ، همان آتشي است كه ايرانيان پس از ساسانيان با خود به هندوستان برده و پس از چند بار جابه‌جايي در « اودوادا»‌ تخت نشين نمودند .

نگهداري آتش و ايجاد آتشگاه و جايگاه نگهداري آتش يك سنت آريايي است و پيش از اشوزرتشت نيز رواج داشته است .آتشكده‌هاي تهمورس ، فريدون ، تور ،‌آدُرگشسب و كيخسرو از جمله آتشكده‌هاي پيش از زرتشت به شمار مي‌روند .

نور كه زاييده اتش است نزد همه اقوام گرامي است . در بيشتر كتابهاي آسماني ، خدا ، نور محض ، نور حقيقي و يا نور الانوار است . انوار مادي و جهاني نمونه و مظهري است از نور حقيقي . اين است كه ايرانيان باستان ، نور را پرستش سوي خود قرار داده و رو به نور ، نيايش اهورامزدا را به جاي مي‌آورند ، تا به نور حقيقي نزديكتر شوند .

زرتشتيان آتش پرست نيستند . بلكه نور قبلهء آنان است .

قابل توجه اينكه سوي ( قبله ) ، نور است نه آتش !

اگر در گذشته آتش را در جايگاه‌هاي مخصوصي ( كه اسامي گوناگوني داشتند ) نگهداري مي‌نمودند به علت فقدان وسايل امروزي ( مانند كبريت و برق ) بود ، و نيز به واسطه نياز همگاني . براي آن نگهبان و پرستار مي‌گماردند تا خاموش نشود ( از آن پرستاري مي‌كردند ) و مردم براي رفع نياز خود ، از آتش محله خود بهره‌مند مي‌شده‌اند . اما نگهداري آتش در معابد صرفا به منظور راه يافتن به نور اصلي بوده است و نه چيز ديگر .

نگوئید که آتش پرستان بدند - - - - - - - پرستنده پاک یزدان بدند
.................................................. .................................................. ...................................... فردوسی

واژه ايکه زرتشت در اوستا (گاتاها) براي خداي يگانه به کار برده اهورامزدا است. در آغازبيشتر نيايشها اين عبارت به چشم مي خورد: «خشنوتره اهورهه مزدا» يعني به خشنودي اهورامزدا. در گاتاها گاهي اهورامزدا جدا از هم بکار رفته است؛ مثلاً در يسناي ۲۸بند اول، مزدا آمده است. در بند هشتم همين يسن ابتدا اهورا و پس ازچندين کلمه فاصله، مزدا آمده است. در بند ششم برعکس اول مزدا و پس از چند جمله،اهورا ديده مي شود. در بند دوم مزدا-اهورا به کار برده شده است. در سراسر گاتاها هر جا، اين دو واژه با هم آمده است، مزدا مقدم بر اهورا است. در يسنا ۲۸ بند اول زرتشتمي گويد: « اي «مزدا» ! بهنگام نيايش با دستهاي بر افراشته براي همه آفرينش سپند مينو خواستار رامش و پناه و شادمانيم».

در ساير بخشهاي اوستا بر عکس گاتاها هر جا که اين دوواژه با هم آمده، اهورا مقدم بر مزدا است البته در بعضي قسمتهاي اوستا نيز مزدااهورا آمده است. در سنگ نوشته هاي ميخي نيز بيشتر اهورا مقدم بر مزدا ميباشد. مسئله ي مهمي که هنگام خواندن گاتها ممکنست ذهن پژوهشگر را بخود مشغول کند اينست که چرا گاهي نام مزدا مقدم بر اهورا آمده و گاهي برعکس. و ديگر اينکه ارديبهشت و خورداد و امرداد و ديگر نامها چيستند يا کيستند که زرتشت به ستايش آنها مي پردازد. پاسخ پرسش نخست را بعدتر خواهم داد اما در مورد پاسخ دوم ، يک ديدگاه اينست که آنها همان امشاسپندان و مقدسان بي مرگ هستند که بنوعي در حکم فرشتگانند در اديان ديگر. اما بديدگاه من اين مسئله در اثر بدفهمي در ترجمه متون اوستايي و خوانش متن امروزين گاتها پيش مي ايد و بي توجهي به شعر-گونه بودن و سرود بودن گاتهاي ابتداييست که باعث چنين بدفهمي هايي ميشود. در ادامه چند مورد مرتبط ديگر بآن را که لازمست توزيح ميدهم و دوباره بحث را (که گمان نکنم در يک يادداشت بگنجد) پي مي گيرم.
«مزدا» در بعضي بندهاي گاتاها به معنی حافظه و به حافظه سپردن و به یادداشتن است. این واژه در سانسکریت مذش، به معنی دانش و هوش می باشد. بنابراین وقتیکه مزدا برای خدا به کار برده شده است از آن معنی هوشیار و آگاه و دانا برداشت کردهاند. پس اهورا مزدا به معنی سرور دانا است. اهورامزدا خالق و داور همه ی چیزهای مادی و مینوی است. او با اندیشیدن همه چیز را هستی می بخشد پس در واقع او از عدم می آفریند و با خود تنهاست. هستی کل، بهیچ روی بوسیله نیروهای اهریمنی محدود نمی شود و هیچ چیزی قدرت مقابله با او و توانایی محدود کردنش را ندارد. او یک بیکرانه ی مطلق است. البته پس از اشو زرتشت، اندیشه ی رویارویی و مقابله ی نیروهای اهریمنی با اهورا مزدا نیز بذهن برخی راه یافت و باعث کج روی ها و بد فهمی هایی در دین شد که یک پژوهشگر امروزی بهیچ روی نباید دوباره مرتکب این اشتباه فاحش در فهم اهورامزدا شود بلکه باید بتعریف های خود اشو زرتشت در گاتاها استناد کند.
اهورامزدا خیرخواه بندگانش است و ستایش ایشان را می شنود. همچنین در یسنای ۴۴ آمدهاست که او خالق همه چیز است و همه چیز به او وابسته است. او همه چیزرا می داند چراکه او «مزدا» است. زرتشتخدایش را می بیند و کلمات او را می شنود. او ازخدا می خواهد تا با او سخن بگوید.

تفسیر از منابع دیگر (زبانشناسی و زردشت شناسی):

واژه ی اهورامزدا یا دقیقتر بگویم اهوره مزدا ahura mazdَa واژه ای مرکب از دو جز است : جز نخست اهوره ahura اسمی مفرد و مذکر است . معانی مختلفی برای اهوره ذکر شده : سرور ، والاترین خدا ، فرمانروا ، شهریار زاده ، داور و والا در دادرسی ، هستی بخش و آفریننده و ... . اهوره خود ترکیبی از اهو ahu و پسوند اسم ساز ra- است . اهو نیز خود از فعل اه ah به معنی بودن و هستن مشتق شده است . معادل سنسکریت آن ، اس as به همین معناست . اه و اس در زبان های هند و اروپایی بی قاعده و جز ستاک های * مکمل هستند . hَu و sَu نیز هر دو به معنای انگیختن ، به جنبش در آوردن و ترغیب کردن هستند . ahu به معنای هستی ، بود ، زندگی ، مردمان ، گیتی ، جهان ، جا و آرامگاه است . معادل پهلوی اهو واژه ی اخو akhَu است .

بخش دوم ، واژه ی مزدا mazdَa ، اسمی مذکر و مفرد است . مانند اهوره دارای معانی مختلفی است . خود از دو بخش تشکیل شده : مز maz به معنی قدرتمند و دا dَa به معنی دانا . برای مزدا واژه ی dَanَak به معنی دانایی نیز ذکر شده است . پس اگر بخواهیم معنی دقیق آن را بگوییم : باید بگوییم دانای توانا . بیشتر اوستا شناسان واژه ی مزدا را به صورت مزداه mazdَah در آورده اند ، بی آنکه توضیحی برای ستاک h- در زبان اوستایی بدهند . ویژگی های صرفی مزدا نشان می دهد که از ریشه ی فعلی گرفته شده است نه ماده ی صفتی . با این حال هومباخ و بار معتقدند که مزدا در حالت تانیث و ساختاری شبیه مدها medhَa داشته و صورت مذکر کنونی از آن شکل گرفته و سپس به صفت تبدیل شده است . بار این واژه را با واژه ی هند و ایرانی میترا mitrَa که هم مذکر است و هم خنثی می سنجد ولی به این نکته اشاره نمی کند که میتر اسم است نه صفت . مزدا به آن شکلی که واژه ی میترا تبدیل به اسم گشته به اسم تبدیل نشده است . حداقل ترکیبی چون اهور میترا ahuro mitrَa وجود ندارد . نظر دیگری که مربوط به عده ای از اوستاشناسان است و به واقعیت نزدیکتر است ؛ این است که فعل مزدا از نظر ساختار شبیه به فعل زرزدا zarazdَa به معنی فکر کرده بوده است . بنابراین می توان پذیرفت که نسبت صفت مزدا با اسم مونث ودایی مدها به همان صورت است که صفت اوستایی زرزدا به معنی مومن با اسم مونث ودایی شردها shradhَa به معنی ایمان . یعنی مزدا اسم عاملی است که از صفت پدید آمده است و مدها اسم فاعل مونث است و هر دو مشتق شده از فعل مزدا هستند . بارتلمه و جکسن واژه ی اه را صفت و مزدا را اسم خوانده اند ولی دیگر اوستاشناسان مزدا را صفت اهورا گرفته اند .
اهوره مزدا را بیشتر معنی ((سرور خردمند )) و ((سرور دانا )) ترجمه می کنند و واژه اهوره در برگردانهای فارسی میانه با واژه ی khwadَay ( خدا )تفسیر می شود.

.
.. یکشبی مجنون نمازش را شکست.بی وضو درکوچه ی لیلا نشست. گفت:یارب از چه خوارم کرده ای؟برصلیب عشق دارم کرده ای؟ مرد این بازیچه دیگر نیستم این تو و لیلای تو..من نیستم! گفت ای دیوانه لیلایت منم در رگت پنهان و پیدایت منم،سالها با جور لیلا ساختی من کنارت بودم و نشناختی!

نقل از : اهورا مزداخدايی که جهان را بر پايه های خرد آفريد و ابزارهای خوشبختی را به جهانيان ارمغان کرد. دکتر خسرو خزاعي(پرديس)

- اهورا مزدا خدايی يکتا است که برای نخستين بار زرتشت درباره او گفتگو کرد. و ويژه گيهای او را در سروده های خود "گاتها"برای جهانيان بازگو کرد .

او دستگاه بيکران آفرينش را برای زمين ما که ذره ای ناچيز در اين دستگاه است
نيا فريده، بلکه او جوهر راستی و سرآغاز راستی است. او به هستی آورنده خرد
و آغاز و پايان نظامی است بنام « اشا» که ميلياردها کهکشان را با ميلياردها خورشيد آنها را از ميلياردها سال پيش با خرد بيکران خود در گردش دارد. است.
او برتر و پاک تر از آن است که ما او را درگير مسائل فرومايه زندگی چند انسان گمراه بکنيم. او اهورا مزداست. او خوشبختی و شادی و شکوفائی را برای جانداران اين زمين آفريده .او آزادی گزينش را آفريده تا انسانها بتوانند راه و روش وشيوه زندگی خود را بدلخواه خود گزينش کنند.او آرامش را آفريده تا مردمان زندگی اسوده داشته باشند. او انديشه نيک را آفريده تا زنان ومردان را به سوی بخش پرفروغ زندگی راهنمائی کند. او چيرگی به خود را آفريده تا مردمان را از لغزشهای نا خواسته زندگی دور نگاه دارد. او تکا مل و رسا ئئ را آفريده تا مردمان هر روز، هم خود و هم اين جهان را تازه تر و نوتر کرده و پيشرفت دهند. و سر انجام او جاودانگی را آفريده تا زنان و مردانی را که با او در روند آفرينش همکاری کرده و در خوشبخت کردن خود و ديگران و اين جهان گام برداشته اند در «سرای مينوی سرود»، جاودانه با فروغ خود و در فروغ خود روشنی بخشد.
او هيچگاه آفريده گان خود را «بنده و برده» خود نناميده بلکه هميشه آنها را « دوست و همکار» مینامد. دوست وهمکار برای بهتر کردن و خوشبخت کردن اين کره که ما انرا زمين میناميم.
اين نيک بختی استثنائی ايرانيان بود که اين آئين بی همتا از سرزمين آنها بر خيزد تا به تمام جهان نور بيافشاند.

نقلی دیگر :

اَهورامَزدا یا هُرمُزد نام خدای نیکی در دین زرتشت است.
اهورامزدا خدای خوبیها و البته آفریننده جهان است. زردتشتی‌ها اهورا مزدا را می‌پرستند و معتقدند که او زمین را به عنوان میدان مبارزه نیکی با اهریمن ساخته است و چون اهورامزدا پاکی مطلق است بدی در او راه ندارد . پس هر آنچه که بد است اهریمنی است.
اهورا مزدا معنای سرور(اهورا) و بزرگ دانا(مزدا) را می‌رساند. اهورا مزدا خدای یکتا و سرور ایزدان دیگر است.اهورامزدا خدای یگانه ی آیینهای آریایی است که از همه آنها نام آشناتر برای مردم دین زرتشت است. بر پایه باورهای کهن زروانی ( که بدعتی در آیین زرتشت است ) و دیگر دینهای پس از آن چون مانوی گری اهورامزدا و اهریمن هردو زاده زروان خدای زمان بودند.که این سخن در هیچ جای اوستا و گاهان نیست بلکه اهورا مزدا و اهریمن دو سرشت جدا دارند و زروان در زبان اوستایی تنها به معنای زمان است و هیچ ارتباطی با خدایی ندارد. جهان عرصه جنگ این دو نیروی نیک و بد است ولی سرانجام چیرگی با اهورا مزداست.نام اهورامزدا به گونه‌های اهوره مزدا؛اورمزد و هرمزد نیز نوشته و گفته شده است

سرزمین ما ایران

(اهورایی باد سرزمین مان ایران)

یک نماد = یک کتاب

اهورا مزدا کيست ؟

نوشته‌های پیشین

پیوندها